Sindirella Masalı'nın Hikâyesi - Heredot - Strabon - Mısır

Sindirella Masalı Sindirella Masalı’nın Hikâyesi Yazar: Joshua J. Mark Çevirmen: Arman Tekin Sindirella masalı, dünyanın en meşhur masallarından biridir. Batıda, Charles Perrault tarafından 1967’de revize edilerek yayımlanmasını takip eden süreçte sevilmeye devam etmiş ancak haksız yere köleliğe zorlanmış genç kadın kahramanın, asil olma yolundaki çıkışını anlatan masal; bundan yüzyıllar öncesinde Tang Hanedanı[1] döneminde (MS 618-907) Yeh Shen‘in hikayesinde anlatılmıştır. Bu hikayede, kızın kötü üvey annesi ve üvey kız kardeşi, Yeh Shen’in hayvan arkadaşlarını öldürür ama sonunda bu kötü üvey anne ve kız kardeş öldürülür ve kız, kralın yanında bir mertebe kazanır. Hikaye üzerinde, 17. yüzyılda İtalya’da, Perrault’un versiyonundan önce, şair Giambattista Basile (MS 1566-1632) tarafından yeniden çalışılmıştır. Çocukların şimdilerde çok sevdiği kitabı “Pentamerone”nin 1634’te Basile’in ölümünden sonraki basımının içinde, Basile’in diğer masalları gibi İtalya’da zaten bilinen basılı ilk Avrupalı tasviri olarak kabul edilen Kedi Sindirella (La Gatta Cenerentola) öyküsü de yer alıyordu. Hikaye sonraları diğer formlarda yeniden düzenlenip Almanya, Rusya ve diğer ülkelerde yayımlandı. Akademisyen Particia Monaghan, Sindirella masalı üzerine yazdığı yazıda şu hususlara değinmiştir: “Sindirella’nın bin yıllık dünya serüveni, onu dünyanın en iyi bilinen masalı yapar fakat hiç kimse kesin olarak bu hikayenin nerede başladığını veya Sindirella’nın büyülü terliklerinin onu Avrupa’ya ne zaman getirdiğini söyleyemez.(186)” Günümüz yazarlarının birçoğu, basılı ya da çevrimiçi olsun, hikayenin antik Mısır’dan geldiğini ve Yunan tarihçi Strabon’a (MÖ 65 – MS 23) atfettikleri bir versiyonun olduğunu iddia ederler. Bu yazarların hepsi özellikle masalın, Strabon’unkiyle alakası olmadığı halde ona kendi kaynakları olarak atfettiklerini doğrulayarak aynı versiyonunu tekrar ederler. Bu yazarlar, çok daha ileri giderek, yerel masalın gerçek olaylara dayandığı yönündeki iddialarını destekleyen antik döneme ait “gerçekleri” aktarırken, bazı yazarlar iddialarını güçlendirmek adına Heredot veya diğer antik kaynaklardan alıntı yaparlar. Günümüzdeki Mısırlı Sindirella Masalı halihazırda çeşitli çevrimiçi farklılıklarla, tekrarların dijital çağda Tarih’e nasıl dönüştüğünün bir örneğidir. Gerçekte ise onların, “Mısırlı Sindirella” olarak göstermeye devam ettikleri masalın Mısırlı hiçbir kökeni olmadığı gibi, bunun günümüzdeki versiyonu antik edebiyatın hiçbir yerinde görünmez. Strabon’un “Mısırlı Sindirella” olarak adlandırdığı hali ise günümüzdeki yaygın versiyonun öğelerinden neredeyse hiçbirine sahip değildir. Bugün yerleşim yerlerinin ve hikayenin Mısır ürünü olduğunu iddia eden makalelerin çoğalması, yanlış bilgi yaymakla kalmayıp, aynı zamanda büyük bir olasılıkla onların iddialarını Amerika’nın Illionis eyaletindeki Aurora kasabasından Olive Beaupre Miller (1883-1968) gibi kişilere ilham kaynağı olan, hikayenin asıl yazarına zarar vermektedir. Miller, antik bir Mısırlı Sindirella yaratmak adına, Perrault’un masalıyla birleştirdiği hikayeyi, Strabon’un gözüyle yeniden canlandırmıştır ve Miller ya da onun çalışması hakkında bilgi sahibi olmayan yazarlar ise günümüzde bu hikayeyi, özgün bir antik masal olarak sunmaktadır ki; bu aslında 100 yıldan az bir süreye tekabül etmektedir. Strabon’un Hikayesi ve Diğer Kaynaklar Strabon, hikayeyi “Coğrafya” kitabının 17. cildinin 33’üncü kısmında anlatır. Strabon’un hikayesi aslında epey bir özettir. O, Mısır’a yolculuğu sırasında, kendisi için Giza’da üçüncü bir piramit yapılan Rhodopis adında bir fahişeye ilişkin bir hikaye duyar ve bu hikayeyi şöyle aktarır: “Onlar, inanılmaz bir hikaye anlatırlar; kadın banyo yaparken bir kartal, kadının sandaletlerinden birini alır ve Memphis’e kadar götürür. Kral, dışarıda adaleti yerine getirirdiği esnada başının üstünden uçan kartal, sandaleti kralın kucağına atar. Sandaletin güzel şeklinden ve olayın garipliğinden etkilenen kral, sandaleti giyen kadını bulmaları için adamlarını şehrin her yerine gönderir. Naukratis (Naucratis) şehrinde bulunan kadın, Memphis’e götürülür ve kralın eşi olur.” Strabon’un hikayesi, kendisine atfedilen günümüz versiyonunun aksine, kendisine zulmeden ve hizmetçilik yaptıran kötü bir üvey kız kardeş, bir efendi veya şenlik içermez; Sindirella masalındaki tek motif, Kral’ın eşi olmasını sağlayan “sandalet”tir. Ayrıca kuş, Mısır’da ve Mısır tarihinin büyük bir bölümünde bilinmeyen ve Ptolemaios Hanedanı’na(MÖ 323-30) kadar hiçbir ikonografisi bulunmayan kartal olarak tanımlanmıştır ki; bu dönemde bile, antik Mısır tarihinde tercih edilmiş bir kuş değildir. Strabon, Sappho’nun kardeşi Charauxus’un aşığı olan Doricha adlı bir kadından bahseder ve kadından “Tarih” kitabının ikinci cildinin 134. kısmında Rhodopis olarak bahseden Hederot’u düzeltir. Doricha, Rhodopis adlı kadının doğum adı olabilir(Al yanaklı anlamına gelir ve muhtemelen bu bir lakaptı) ya da bu ikisi, iki farklı kadın olabilir. Heredot, Rhodopis’i; Mısır’da yazar Ezop’a da sahip olan bir köle tüccarına köle olarak satılan ve Naukratis şehrinde yüksek bir ücret karşılığında fahişe olarak çalıştırılan bir Trakyalı olarak tanımlar. Daha sonra yazar Naukratisli Athenaeus (3.yüzyıl) ise Rhodopis ile Doricha’nın farklı iki kadın olduğunu; Rhodopis’in çok güzel bir fahişe olduğunu ama Doricha’nın ise düzenli olarak Tanrıya adaklar adayan dindar bir kadın olduğunu iddia eder. Sonrasında ne Strabon öncesinde Heredot ne de Athenaus, kuş ve sandalet hikayesine değinmez. Tarihçi Aelian (MS 175-235), Strabon’un hikayesini, Various Histories kitabının 13. cildinin 33. kısmında yer alan Fahişe Rhodopis’in Şansına’da bazı değişikliklerle birlikte tekrar eder: “Mısırlıların söylemleri, Rhodopis’in çok güzel bir fahişe olduğunu doğrular ve Rhodopis vaktiyle banyo yaparken, aşırı ve beklenmedik şeyler yapmaktan hoşlanan Şans, kadına uygun bir ödül bahşeder; aklına değil ama güzelliğine… Kadının yıkandığı kısa süre içerisinde ve hizmetçileri giysilerine göz kulak olurken, Kartal bir anda gözüne kestirdiği ayakkabılardan tekini kapar ve Memphis’e, krallık görevini yerine getiren Psamtik’in kucağına atar. Ayakkabının şekli, titiz işçiliği ve kuşun bu hareketi karşısında hayrete düşen Psamtik, ayakkabının sahibi olan kadını bulmaları için adamlarını Mısır’a gönderir ve bulduktan sonra kadınla evlenir.” Bu antik hikayelerde, güzel, çok yetenekli ve yüksek ücret karşılığında çalışan bir fahişe olan Rhodopis, Olive Beaupre Miller’ın çocuk edebiyatı yazıları için uygun bir rol model teşkil etmemiş olmalıdır ki; fahişeyi genç bir bakire olarak değiştirir. Miller’ın Versiyonu Miller, kendi yayınevinin çocuk yayınları kısmının bir parçası olarak, Rhodopis hakkında kendi hikayesini yazmış olup, bu hikaye günümüzde çok popüler olan antik gibi görünen masalın tüm öğelerine sahip olmamasına rağmen, en yakın kaynak olarak görünmektedir. Olive Beaupre Miller, kendisini annelikten uzaklaştırmasından korktuğu zaman edebi uğraşlarını bırakan bir yazardı. O, kendisini kızına, Virginia’ya adadı ama hala yazmakla ve edebiyatla ilgilenmekteydi. Kızına okumak için uygun olduğunu düşündüğü hikayeler bulamadığı zaman kendininkini yaratmaya karar verdi. Winetka Tarih Kurumu’ndan Joan Evanich bu durumu şu şekilde açıklıyor: “Olive Beaupre Miller, sürekli kızına okumaya uygun çocuk edebiyatı eserleri arıyordu. O, hikayeleri üç kriteri karşıladığı takdirde uygun bulmuştu; hikayeler iyi yazılmış olmalı, olumlu etik bir açıklamada bulunmalı ve çocuğun gelişme çağına uygun nitelikte olmalı. Bu üç kriteri karşılayan bir hikaye ya da şiir bulamadığı takdirde, kendisi bir şiir ya da hikaye yazıyordu.”(1) O ve kocası, Miller’ın genç beyinler için uygun olduğunu düşündüğü tarzda öyküleri yayımladıkları “Çocuklar için … Okumaya devam et Sindirella Masalı’nın Hikâyesi