Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi

Yazar: Saul McLeod Çevirmen: İpek Türel Psikoloji kategorimizdeki diğer yazılar için tıklayınız. Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisi, psikolojide çoğunlukla hiyerarşik seviyelerin bir piramit içinde tasvir edildiği, insan ihtiyaçlarının beş katmanlı modelini içeren bir güdüler teorisidir. Maslow (1943, 1954) insanların belirli ihtiyaçları elde etmek üzerine güdülenmiş olduğunu ve bu ihtiyaçlardan bazılarının diğerlerine göre önceliğinin bulunduğunu belirtmiştir. En temel ihtiyacımız, fiziksel olarak sağ kalmaya yöneliktir ve bu davranışlarımızı güdüleyen ilk etken olacaktır. Bu aşamanın gereksinimleri giderildiğinde bir üst aşamadaki ihtiyaç bizi güdüler ve süreç bu şekilde devam eder. Bu beş aşamalı model, “eksiklik ihtiyaçları” ve “büyüme ihtiyaçları” olarak ikiye ayrılabilir. İlk dört aşama genellikle eksiklik ihtiyaçları olarak tanımlanırken, en üst aşama ise büyüme veya var olma ihtiyaçları olarak tanımlanır. Eksiklik ihtiyaçları, yoksunluktan dolayı açığa çıkar ve bu ihtiyaçlar karşılanmadığı takdirde insanları güdülediği belirtilir. Ayrıca, bu ihtiyaçları giderme güdüsü, ihtiyaçların göz ardı  edildiği süre ne kadar uzarsa o kadar güçlenir. Örneğin, bir insan ne kadar uzun süre yemekten mahrum kalırsa, açlığı daha da fazla artacaktır. Maslow (1943) başlangıçta, bireylerin üst seviyelerdeki büyüme ihtiyaçlarını karşılamaya devam etmeden önce, alt seviyedeki eksiklik ihtiyaçlarını gidermeleri gerektiğini belirtti. Ancak daha sonra, bu ihtiyaçların tatmin edilmesinin bir “hep ya da hiç” olgusu olmadığını açıklığa kavuşturmuş ve daha önceki ifadelerinin “bir sonraki aşamadaki ihtiyacın ortaya çıkması için bir önceki ihtiyacın yüzde yüz tatmin edilmesi gerektiği yanılgısının” oluşmasına neden olabileceğini kabul etmiştir (1987, s. 69). Bir eksiklik ihtiyacı az ya da çok giderildiği zaman ortadan kalkacaktır ve eylemlerimiz alışıldığı şekilde henüz tatmin edilmemiş bir üst seviyedeki ihtiyaçları gidermek üzerine yönelecektir. Bunlar, daha sonra bizim belirgin ihtiyaçlarımız haline gelir. Yine de büyüme ihtiyaçları bir kez devreye girdiğinde hala hissedilmeye devam edecek ve hatta daha da güçleneceklerdir. Büyüme ihtiyaçları herhangi bir şeyin yokluğundan ziyade birey olarak büyüme ve gelişme arzusundan ortaya çıkarlar. Ne zaman büyüme ihtiyaçları makul bir biçimde tatmin edilirse, kişi de ancak o zaman en üst seviye olan kendini gerçekleştirme seviyesine ulaşabilir. Her insan bu hiyerarşide, kendini gerçekleştirme aşamasına doğru yükselme arzusuna ve kapasitesine sahiptir. Ne yazık ki, bu süreç alt seviyelerdeki ihtiyaçları gidermede yaşanan başarısızlıklardan dolayı sekteye uğrar. Hayat tecrübeleri, boşanma ve işten çıkarılma dahil olmak üzere, bireyin hiyerarşik seviyeleri arasında dalgalanmalara neden olabilir. Bu nedenle, herkes hiyerarşik seviyelerde tek yönlü bir şekilde yükselmez ama farklı tip ihtiyaçların arasında bir ileri bir geri gidip gelebilir. Orijinal İhtiyaçlar Hiyerarşinin Beş Aşamalı Modeli Şunları İçerir: Biyolojik ve Fizyolojik İhtiyaçlar: Hava, yemek, su, barınma, sıcaklık, seks, uyku. Güvenlik İhtiyaçları: Doğa olaylarından korunma, emniyet, düzen, hukuk, istikrar, korkusuzluk. Sevgi ve Ait Olma İhtiyaçları: Arkadaşlık, samimiyet, güven ve kabul, sevgi ve ilgi alışverişi. Bağlanma, bir gruba ait olma (aile, arkadaş, iş). Saygı İhtiyacı: Maslow bunu iki kategoriye ayırmıştır: (1) kendine olan saygı (itibar, başarı, ustalık, bağımsızlık) ve (2) başkaları tarafından saygı görme arzusu (örneğin, mevki, prestij). Maslow saygı görme ihtiyacının en çok çocuklar ve ergenler için önemli olduğunu ve gerçek özsaygı ile itibarın önünü açtığını vurgulamıştır. Kendini Gerçekleştirme İhtiyacı: Kişisel potansiyelini farketmek, kişisel tatmin, kişisel gelişim için çabalamak ve dorukta yaşantılar. “Bir insanın olabileceği her şey olma arzusu” (Maslow, 1987, s. 64). Maslow insani ihtiyaçların bir hiyerarşi içinde düzenlendiğini öne sürmüştür: “İnsanın sadece ekmekle yaşayabileceği oldukça doğru bir söylemdir. Ancak ortada hiç ekmek olmadığında? Peki, ortada bir sürü ekmek olduğunda ve karnı sürekli olarak tok olduğunda, insanın arzularına ne olur? Diğer ihtiyaçlar (üst seviyelerdeki) birdenbire ortaya çıkar ve fizyolojik açlığın aksine, organizmaya hakim olurlar. Bu ihtiyaçlar sırasıyla giderildiğinde, yeni (ve daha üst) ihtiyaçlar tekrar ortaya çıkar ve bu şekilde devam eder. Temel insani ihtiyaçların göreli güçlülük hiyerarşisi içinde organize olduğunu söyleyerek kastettiğimiz budur” (Maslow, 1943, s. 375). Maslow, ihtiyaçlar hiyerarşisi kavramı üzerine kurulu teorisini geliştirmeye on yıllar boyunca devam etti (Maslow, 1943, 1962, 1987). Oluşturduğu hiyerarşinin yapısını dikkate alarak, Maslow (1987) hiyerarşideki sıralamanın, kendisinin daha önceki tanımlamasında olduğu gibi, “değişmez ve kesin olmadığını” (s. 68) ileri sürmüştür. Maslow, dış unsurlar ve bireysel farklılıklara bağlı olarak ihtiyaç sıralamasının değişebileceğini belirtmiştir. Örnek olarak, bazı bireyler için özsaygı ihtiyacının, sevgi ihtiyacından daha önemli olabildiğini belirtir. Başkaları için ise, yaratıcılık potansiyellerini gerçekleştirme ihtiyacı birçok temel ihtiyacın bile önüne bile geçebilir. Maslow (1978) aynı zamanda, çoğu davranışın çoklu güdülendiğini (birden çok etken tarafından güdülendiğini) belirtmiştir ve “her davranışın bir tane temel ihtiyaçtan ziyade, birçok ya da bütün temel ihtiyaçlardan eş zamanlı etkilenerek belirlenmeye yatkın olduğunu” söylemiştir (s. 71). İhtiyaçlar Hiyerarşisinin Özeti İnsanlar bir ihtiyaçlar hiyerarşisi tarafından güdülenirler. İhtiyaçlar, hiyerarşinin içinde baskınlıklarına göre sıralanırlar, buna göre üst ihtiyaçlardan daha önce temel ihtiyaçların az ya da çok (hepsi veya hiçbiri yerine) giderilmiş olması gerekir. İhtiyaçların sıralaması tamamen sabit bir sıralama olmaktan çok, dış unsurlara ve bireysel farklılıklara göre değişkenlik gösterebilen bir yapıya sahip olabilir. Çoğu davranış çoklu olarak güdülenir; bu, eş zamanlı olarak birden fazla temel ihtiyacın belirleyici olduğu anlamına gelir. İhtiyaçlar Hiyerarşisinin Genişletilmiş Hali Maslow’un (1943, 1954) beş aşamalı modelinin bilişsel ve estetik ihtiyaçları (Maslow, 1970a), daha sonra da üstünlük ihtiyacını (Maslow, 1970b) içine alacak şekilde genişletildiğini belirtmek önem arz eder. Orijinal beş aşamalı modelde yapılan değişikliklerin altı çizilmiş ve yedi ve sekiz aşamalı diğer iki model eklenmiştir. Bunların ikisi de 1960’lı ve 1970’li yıllarda geliştirilmiştir. Biyolojik ve fizyolojik ihtiyaçlar: hava, yemek, su, barınma, sıcaklık, seks, uyku. Güvenlik ihtiyaçları: doğa olaylarından korunma, emniyet, düzen, hukuk, istikrar, korkusuzluk. Sevgi ve ait olma ihtiyaçları: arkadaşlık, samimiyet, güven ve kabul, sevgi ve ilgi alışverişi. Bağlanma, bir gruba ait olma(aile, arkadaş, iş). Saygı ihtiyacı: Maslow bunu iki kategoriye ayırmıştır: (i) kendine olan saygı (itibar, başarı, ustalık, bağımsızlık) ve (ii) başkaları tarafından saygı görme arzusu (örneğin, mevki, prestij). Bilişsel ihtiyaçlar: bilgi birikimi ve kavrama, merak, keşif, anlam arayışı ve öngörülebilirlik. Estetik ihtiyaçlar: güzellik arayışı ve değerini bilme, denge, biçim vb. Kendini gerçekleştirme ihtiyacı: kişisel potansiyelini farketmek, kişisel tatmin, kişisel gelişim için çabalamak ve dorukta yaşantılar. Üstünlük ihtiyaçları: birey kendi özbenliğinin ötesindeki değerler tarafından güdülenir (mistik deneyimler ve doğayla ilişkili belirli deneyimler, estetik deneyimler, cinsel deneyimler, başkalarına hizmet, bilim uğraşı, dini inanç vb). Kendini Gerçekleştirme Psikopatolojiye ve insanlarda nelerin yanlış gittiğine odaklanmak yerine, Maslow (1943) insanlarda nelerin doğru gittiğine odaklanan, insan davranışının daha olumlu bir bakış açısını formüle etti. İnsanın potansiyeli ve o potansiyeli nasıl gerçekleştirebileceği ile ilgileniyordu. Psikolog, Abraham Maslow’un (1943, 1954) belirttiği gibi, insanların motivasyonu, kişisel … Okumaya devam et Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi