Afrika Yazar: Kolektif Çevirmen: Cemal Özer Afrika Haritasının Evrimi 1554 haritası Münster, Sebastian, 1489-1552. Afrika kıtasının tümünün olduğu bulunmuş en eski harita. Münster’in çok popüler yapıtları olan Geographia (1540-1552) ve Cosmographia‘daki (1544-1628) bazı varyasyonlardan dolayı haritanın tarihini söylemek zordur. Münster, 1529’da yerleştiği Heidelberg’te ve daha sonra da Basel’de İbranice profesörlüğü yaptı ve burada vebadan öldü. Alman bilginlerinden ve yabancılardan tanımlamaları ve haritaları toplayarak atlaslarının çeşitli sürümlerine zamanla güncel bilgileri ekledi, 16. yüzyılın en etkili kartografı oldu. Münster bilinen dört kıtanın (Avrupa, Afrika, Asya, Amerika) ayrı ayrı haritalarını basan ilk harita yapımcısıydı. Afrika haritası birçok enteresan özellik –meraklısı değilseniz- barındırıyor: ‘Monoculi’ kabilesini temsil eden efsanevi tek gözlü dev Nijerya ve Kamerun’un üstünde oturuyor; bugünkü Sahra Çölü’nde sık bir orman bulunuyor; ve Güney Afrika’yı bir fil dolduruyor. Nijer Nehri bir gölün içinde başlıyor ve bitiyor. Nil’in kaynağı, küçük kahverengi tepecik şeklinde çizilmiş efsanevi Ay Dağları’ndan akan suyla beslenen iki gölün arasında uzanıyor. İçinde hem efsane Prester John [Ortelius’un ‘Orta Afrika’ bölümündeki ‘Presbiteri Johannis’ haritasına inceleyin] hem de ‘Meroë’ denilen Nubiya krallarının mitolojik mezarlarının bulunduğu birçok krallık not edilmiştir. Birkaç tane de sahil not edilmiştir ayrıca Madagaskar henüz yoktur. Portekizliler (ve Kolomb) tarafından kullanılanlara benzer basit bir karavel güney kıyılarında yelken açar. Bu haritanın ilgi çekici yönlerinden biri, bugünün Gine Körfezi’nde okyanusa girdiği gösterilen Senegal Nehri’nin döngüsüdür. Aslında bu Nijer Nehri’nin gerçek rotasıdır, ama bu gerçek Lander kardeşlerin 1830’daki seferine kadar teyit edilemeyecektir. Garip bir şekilde, bu döngü Afrika’nın sonraki iki yüzyıl boyuncaki haritalarında kayboldu. Bu resimdeki metin denizciler için Lusitania’dan Kozhikode’ye (Kozhikode, Hindistan) esasen Afrika’dan kaçınan bir rota tarif eden temel güzergah sunuyor. Lusitania, modern Portekiz’in çoğundan ve İspanya’nın bir bölümünden oluşan Roma İmparatorluğu’nun bir vilayetiydi. 1584 haritası Ortelius, Abraham, 1527-1598. On altıncı yüzyılın son çeyreğinin standart Afrika haritası. Ortelius kitapçılık yaptığı Anvers’de[1] yaşadı ve öldü. Birçok büyük kitap fuarına gitti, birçok ülkede edebiyatçılarla bağlantılar kurdu, haritalar topladı ve tarihsel kartografya konusunda bir otorite oldu. 1570 yılında the Theatrum adında elli üç haritadan oluşan atlasını yayınladı, bilinen dünyanın tüm ülkelerinin resmedildiği ilk tektip harita koleksiyonu—ilk gerçek atlastır. Her bir haritanın arkasında o ülkeyi tanımlayan tasvirler ve Ortelius’un kaynaklarının listesi vardı. Bu atlas olağanüstü şekilde başarılı oldu, saygı gördü ve kırk yıldan uzun bir sürede (1570-1612) birçok sürümde ve 7 dilde basıldı hatta haritaların sayısı dahi arttı. 1570 tarihini taşısa da bu harita, atlasın 1584 baskısından geliyor. Burada, Afrika daha sivri güney burnuyla daha akılda kalan bir şekil alıyor. Ortelius iki büyük göl olan Nil’in Ptolemaik kaynaklarını kullanır, ama onları daha güneye yerleştirir. Nijer nehri şimdi Atlantik okyanusuna dökülür. ‘Zanzibar’ kıyı şeridi İranlı ve Arap yazarlara göre batı tarafında gösterilir ancak Zanzibar Adası doğru bir şekilde doğu kıyısına yerleştirilmiştir. Madagaskar sahillerdeki ve içerilerdeki kasabaların isimleri gibi görünür, ancak büyük boşluklar ortaya çıkmaya başlar. Hayvan ve bitkiler belirtilmez ama okyanuslarda kılıçbalığı ve balina vardır. Sağ alttaki üç gemi savaşın dumanına yakalanmıştır. Güzel tasarlanmış ve oyulmuş harita, 16. yüzyıl haritacılığının yüksek izlerini temsil eder. 1644 haritası Blaeu, Willem Janszoon, 1571-1638. Hollanda harita yapımının “Altın Çağı”ndan[2], ilk Afrika haritalarının en dekoratif ve popüler olanlarından biri. İlk olarak 1630’da yayınlandı. Harita 1631-1667 arasında defalarca basıldı. Blaeu’nun atlasında Latince, Fransızca, Almanca, Flemenkçe ve İspanyolca baskıları yer alıyor. Blaeu aile şirketinin haritaları ve atlasları, Willem’in ölümü sonrasında oğulları Cornelis ve Joan tarafından sürdürüldü. İyi gravür ve renklendirmenin özünü taşıyor, ayrıntılı kartuşlar ve resimli detaylar ve iyi kaligrafi geliştiriyordu –şimdiye kadarki kendi türünün en büyüleyici çalışmasıdır. Carte à figures, adlı formatta, bu etkileyici harita, muhtemelen Afrika’nın büyük şehirleri ve ticaret limanlarını içerir: Tanca ve Ceuta (Fas), Tunus (Tunus’un başkenti), İskenderiye ve Kahire (Mısır), Mozambik (Mozambik limanı), Elmina (Gana, Portekizler tarafından Afrika’da inşa edilmiş büyük ve muhteşem kale bölgesi) ve Büyük Kanarya (Kanarya Adaları), yan paneller ise sahil boyunca ziyaret edilen yerlerdeki kostümlü yerlileri tasvir eder. İç mekan egzotik hayvanlarla (aslanlar, filleri, devekuşları) süslüdür ve bunlar halk için (halen) hayranlık uyandırıcıdır. Nil (bugünkü Beyaz Nil[3]), Zaire ve Zaflan’ın Ptolemaik göllerinden akar. Uçan balıklar ve garip deniz canlıları okyanusta sıçrar ve yelkenli gemilerin hepsi Hollanda bayrakları taşır. Kıyı adları, kıtaya net ve keskin çizgiler vermek için içeriye kazınmıştır. Muhtemelen en ilginç kartografik özellik, büyük bir Abyssinia (Etiyopya) ve Monomotapa[4] da (Güney Afrika’nın tamamı) dahil olmak üzere, renklerle ana hatları çizilen büyük alanların ve krallıkların tanımlanmasıdır. Ancak bu, önümüzdeki 250 yıl boyunca yüzlerce etnik anklav[5] ve derebeylikler hakkında rapor vermeyi sürdürecek tüccarların ve kaşiflerin gerçek deneyiminden ziyade –esasen keşfedilmemiş bir tuval üzerine varsayılan bir şey- Avrupa ulusçuluğunun bir yansıması gibi gözüküyor. 1710 haritası Moll, Herman, d. 1732. Kuzey Amerika’nın ‘Beaver Haritası’ da dahil olmak üzere etkili bir dizi haritası ile bilinen, Almanya doğumlu bir İngiliz harita yapımcısı tarafından yapılmış geniş dekoratif bir harita. Charles Mordaunt (1658-1735), 1705’te İspanya’daki İngiliz harekatının asil askeri lideri ve kumandanıydı. Bir Moll haritasının özelliklerinden biri metinsel edilebilirliğidir. Örneğin Gine üzerine ‘İnanılır bir şekilde haberdar oldum ki, Gine kıyılarındaki yüzlerce birliğin ülkesi, Beyaz adamlar ya da kıyafetler giyen ve harf kullanan, ipek yapan ve bazıları Hristiyan Şabat’ı kutlayan en azından Siyahlardan farklı bir insan tarafından iskan edilmiş.’ Moll bölgeyi (şüphesiz) eğitimli, üretken Hristiyanlar yaşıyor diyerek (korkuları gidererek?) desteklemeye mi çalışıyordu diye insan merak ediyor. Moll, Büyük Britanya’dan Doğu Hint Adaları’na ‘ilkbahar ve sonbaharda’ en iyi yelken rotasını (noktaları takip edin) ve rüzgarların genel yönlerini ve hakim oldukları ayları gösteriyor. Grain, Ivory, Gold ve Slave kıyıları ticari çıkarlar için açıkça tanımlanmıştır. Moll’un yapımında, Nijer, muhtemelen günümüzün Çad Gölü’ne referans olan Borno Gölü’nden meydana gelmektedir. Mavi Nil’in kaynakları belirgin, fakat Beyaz Nil tamamen yok. Ay Dağları (burada ‘Luna Dağları’) geniş Etiyopya’nın güney sınırını oluşturmaktadır, ‘Avrupalılara göre tamamıyle bilinmeyen’ bir ülke. Moll’un çoğu bölgesi şekil ve kapsam olarak Blaeu’nunkilerden farklıdır. İngiliz varlığını kıtada desteklemek ve onun korunabileceğini göstermek için, harita birkaç İngiliz kalesinin yanı sıra, Ümit Burnu’nun çekici ‘ihtimali’ni (bir anahtarla) içermektedir. Diğer milliyetçi harita yapımcıları gibi, Moll da baş meridyeni ülkesinin başkentine getirdi ancak burada, Kanaryalardaki Ferro Adası vasıtasıyla klasik olanı da tanıdı. 1737 haritası Hase, Johann Matthias, 1684-1742. Hase 1719’da Wittenberg’de matematik profesörü oldu ve 1730’lardan başlayarak büyük Alman kartograf Johann Baptiste Homann’ın mirasçıları (‘Homann Heirs’ olarak bilinen harita yayımcılık şirketi) için çalıştı. Bu Afrika haritasında ‘en güncel rapor ve … Okumaya devam et Afrika Haritasının Evrimi
